porno
3. Uluslararası Kamu İhale Hukuku Kongresi
Ana Sayfa Araştırmalar 20 Aralık 2015 1151 Görüntüleme

Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil’in Yaşamı

3. Uluslararası Kamu İhale Hukuku Kongresi
Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil’in Yaşamı

Bir Demokrasi ve Hukuk Savaşçısı’nın Yaşamı -Ali Fuat Başgil-

Cumhuriyet dönemi Türk siyasi yaşamının ve hukukunun en önemli isimlerinden biri olan Ali Fuat Başgil 1893 yılında Samsun’un Çarşamba ilçesinde doğmuştur. İlköğrenimini Çarşamba’da tamamlayan Başgil, orta öğrenimine İstanbul’da devam etmiş, sonrasında lise eğitimini yarıda bırakarak 1914 yılında yedek subay olarak askerlik görevine başlamıştır. Dört sene boyunca Kafkas Cephesi’nde görevini icra eden Başgil, 1.Dünya Savaşı’nın bitmesi ile birlikte İstanbul’a dönmüş, savaşın sona ermesi ile birlikte yarıda kalan eğitimini tamamlayabilme olanağına kavuşmuş ve 1918 yılında Fransa’da Buffone Lisesi’ne giderek lise eğitimini tamamlamıştır. Lise tahsilinin ardından yine Fransa’da Paris Hukuk Fakültesi’nde yüksek öğrenimine devam eden başarılı hukukçu, fakülteyi Boğazlar Meselesi hakkında yaptığı doktorasıyla başarılı bir şekilde tamamlamıştır. Kendisi ayrıca Paris Edebiyat Fakültesi felsefe bölümü ile Paris Siyasi İlimler Merkezi’nden diploma almış ve Lahey Devletler Hukuku Akademisi’nin kurslarına katılmıştır. Burada aldığı kursları da başarıyla tamamlamış ve böylece üç fakülte ve bir yüksek okuldan diploma sahibi olmuştur.

1929 senesinin son aylarında yurda dönen Ali Fuat Başgil, Maarif Vekaleti Yüksek Tedrisat Şube Müdürlüğü’ne, sonrasında ise Umum Müdür Muavinliğine atanmıştır. Ertesi sene Ankara Hukuk Fakültesi’nin açmış olduğu doçentlik sınavına “Hukukta Mesuliyet” isimli teziyle katılmış ve sınavdan iyi bir derece ile geçerek doçent olmaya hak kazanmıştır. 1931 yılında ise bu sefer Roma Hukuku Profesörlüğüne getirilen başarılı akademisyen, 1933 sonlarına kadar Roma Hukuku adlı dersi okutmuş, ayrıca bu görevinin yanı sıra Gazi Terbiye Enstitüsü’nde de Medeniyet Tarihi dersleri de vermiştir. Sonrasında 1933 yılında yapılan üniversite reformları sonucu İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde, Esasiye Hukuku Profesörlüğü’ne tayin edilmiş ve devamında 1937-42 yılları arasında ise İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı” olarak görevlendirilmiştir. Kendisi bu görevdeyken 1939 yılında Ordinaryüs Profesör unvanına layık görülmüştür.

Günümüzde akademik sistemden kaldırılan “Ordinaryüs Profesörlük” ile ilgili birkaç satır bilgi aktarmanın sayın okuyucu için hoş olacağını düşünüyorum. Ord. Profesörlük 1933 üniversite reformu ile oluşturulmuş bir makamdır. Ordinaryüs Profesör payesi en az beş yıl profesörlük yapmış, bilimsel çalışmalarıyla kendini tanıtmış öğretim üyeleri arasından seçilerek bir kürsünün yönetimiyle görevlendirilen kimselere verilirdi. Bu akademik unvan 1981 yılında çıkarılan 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu ile lağvedilmiştir ve Türkiye Cumhuriyeti’nde bu unvanın son sahibi Ord. Prof. Dr. Reşat Kaynar’dır.

Konumuza tekrar dönecek olursak, “Ordinaryüs Profesör” unvanına sahip olan Başgil, Alman Hükümetinin davetlisi olarak 1941 yılında Berlin’de yapılan Devlet ve İdare İlimleri Akademisi Kongresi’ne iştirak edip hemen akabinde “Beynelmilel İdarî İlimler Enstitüsü’nün ilmi komitesi azası” sıfatıyla Enstitünün Nis, Madrid, İstanbul ve Lizbon kongrelerine katılmıştır. Bundan birkaç yıl sonra ise Hür Fikirleri Yayma adında bir cemiyet kurarak 1952’de Pakistan’ın Karaçi adlı kentinde toplanan Umumi İslam Kongresi’nde ve yine 1959’da Wiesbaden Hukuk Kongresi’nde Türkiye’yi temsil etmiştir.

Ali Fuat Başgil’in yaşamına yön veren belki de en önemli gelişmeler 27 Mayıs 1960 İhtilali ile yaşanmıştır. Kendi ismi, Milli Birlik Komitesi’nin 147’ler olarak adlandırdığı, askeri yönetimin hoşuna gitmeyen akademisyenler arasında yer almış ve İstanbul Üniversitesi’ndeki görevinden uzaklaştırılmıştır. Daha sonra ihtilalciler aleyhinde yazdığı bazı yazılarından dolayı tutuklanmış ve 29 Mart 1961 yılına kadar “Balmumcu Askeri Hapishanesi’nde” hapis yatmıştır. Hapishane’den çıktıktan sonra MBK “147”lerin üniversiteye dönebilmesi için özel bir kanun çıkartır, fakat konuyu bir gurur meselesi haline dönüştüren Başgil bunu kabul etmez ve ayrıca Adalet Partisi kadrolarında siyasete atılır. Akabinde Adalet Partisi listesinden bağımsız Samsun Senatörü seçilen Başgil, Cumhurbaşkanlığı makamı için adaylığını açıklamıştır. Fakat bu karar onun askeri kesimden büyük bir tepki ile karşılaşmasına yol açmış, kendisi subaylar tarafından “hayatınızı garanti edemeyiz” denilerek tehdit edilmiş ve akabinde MBK Cumhurbaşkanı olarak Em. Org. Cemal Gürsel’in görev yapmasına kararı vermiştir.

Bu noktadan sonra “Politikanın mizacına uygun olmadığı gerekçesiyle istifa ettiğini” açıklayıp siyaset sahnesinden ayrıldığını ilan ederek yurtdışına çıkmış ve Cenevre Üniversitesi’nde Türk Tarihi ve Türk Dili Kürsüleri’nde başkan olarak görev yapma imkanı bulmuştur. 1965 yılına kadar Cenevre Üniversitesi’nde görev yapan tecrübeli akademisyen, bu tarihte yaş haddinden emekli olmuş ve Adalet Partisi’nin yüzde elli iki oy oranıyla kazandığı 65 seçimleri sonucu İstanbul milletvekili seçilerek Türkiye’ye dönmüştür. Milletvekili seçildiği tarihten iki sene sonra 17 Nisan 1967’de İstanbul’da vefat etmiş ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmiştir. Vefatından sonra, kendisi hakkında, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin değerli hocalarından ünlü tarihçi Profesör Dr. İbrahim Kafesoğlu, “Muhterem Ali Fuat Başgil Hoca, sayılamayacak kadar meziyetleri olan bir insandı. Kaybı uzun zaman telafi edilemeyecektir. Şimdiye kadar binlerce talebe ve büyük adam yetiştirmiştir. Fakat ne yazık ki bunların çoğu sonradan ona cephe almış, fakat onun munis yüreği, onlara gülüp geçmesini bilmiştir. Allah’ın rahmeti daima onunla olsun” açıklamasında bulunmuştur. Ayrıca DP’nin kurucularından ve 3.Cumhurbaşkanı olan Celal Bayar “Kendisinin, ilmine, irfanına çok değer verdiğim ve hürmet ettiğim bir insandı. Şimdi başka bir şey söylemeyeceğim. Üzüntüm çok derindir. Allah gani gani rahmet eylesin.” ifadeleri ile üzüntüsünü bildirmiştir.

Akademik hayatında ulaşılması zor ve önemli başarılara imza atan büyük hukukçunun anı, kişisel gelişim, dil-edebiyat, siyaset ve hukuk alanında yazmış olduğu eserler şu şekildedir: 27 Mayıs İhtilali ve Sebepleri, Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Korunması ve Anayasamızın Eksiklikleri, Din ve Laiklik, Gençlerle Başbaşa, Demokrasi ve Hürriyet, Vatandaş Hürriyeti ve Bunun Teminatı, Türkçe Meselesi, Cihan Sulhu ve İnsan Hakları, Hukukun Ana Müessese ve Meseleleri, Vatandaşın Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Müracaat Hakkı, Türkiye İş Hukuku, Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, Klasik Ferdî Hak ve Hürriyetler Nazariyesi ve Muasır Devletçilik Sistemi, La Vie Juridique des Peuples.

Ali Fuat Başgil’in zorlu ve bir o kadar da başarılı yaşamı hakkındaki anılardan ve önemli bilgilerden bazılarını aktarmak gerekirse: Başgil Hoca’nın yapmış olduğu en önemli işlerden biri Hatay’ın bağımsızlığa kavuşmasından sonra 1937’de Hatay Cumhuriyeti’nin anayasasını hazırlaması olmuştur. 1960 ihtilali döneminde ise kendisinin cumhurbaşkanlığı adaylığı sürecinde almış olduğu tehditlerden bir tanesini yıllar sonra Sıtkı Ulay şu şekilde açıklamıştır: “Ya Cumhurbaşkanlığı adaylığından vazgeçersiniz, ya da Etlik’te gömülürsünüz! Ayrıca ölümü hakkında eşi Nüveyde Hanım şu anekdotu aktarır: Ali Fuat Başgil, uzun süren hastalığının son haftasını gayet iyi hissederek geçirmiş ve Fransa’dan okul arkadaşı olan Fransa’nın İzmir Başkonsolosu Marcel Grisard, Başgil’e misafir olmuştur. Bu ziyarette Başgil, eşinden dostu ile bir hatıra fotoğrafı çekmesini istemiş, fotoğraf çekildikten sonra bu sefer de eşiyle bir fotoğraf çekilmek istemiştir. Bunun üzerine Nüveyda Hanım ise “Fuat bey, daha çok birlikte fotoğraf çektiririz.” demiştir. Başgil’in bu sözlerini nakleden muhterem eşi: “Vefatı ona malum oldu. Keşke birlikte son bir resim çektirseydim, şimdi çok pişmanım.” Sözlerini aktarır. Bu tür anılardan farklı olarak 2005 yılında Çarşamba Anadolu Lisesi ve 2007 yılında Kocaeli Sosyal Bilimler Lisesi Ali Fuat Başgil’in adıyla kurulmuştur. 2012 yılında Çarşamba’da Hukuk Fakültesi ve İletişim Fakültesi Kampüsü Ali Fuat Başgil adıyla kurulmuştur ve aynı şehirde mahalle adı vardır. Ayrıca İstanbul’da Habipler-Topkapı tramvay hattı bölgesinde Ali Fuat Başgil isminde bir durak vardır. Son olarak Çarşamba Belediyesi, kendisi adına sempozyumlar düzenlemekte olup en sonuncusunu 2011’de gerçekleştirmiştir. Bu sempozyumlarda başta Cavit Şadi Pehlivanoğlu olmak üzere birçok siyasi isim yer almıştır.

Hüsamettin ŞİMŞİR

Yorumlar (Yorum Yapılmamış)

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

3. Uluslararası Kamu İhale Hukuku Kongresi
3. Uluslararası Kamu İhale Hukuku Kongresi